Αρχική / Προπόνηση / Αθλητική Ψυχολογία: Παρακίνηση

Μοιραστείτε αυτό το Άρθρο

Επιλεγμένα / Προπόνηση / Ψυχολογία

Αθλητική Ψυχολογία: Παρακίνηση

Αθλητική Ψυχολογία: Παρακίνηση
Ερωτήματα
  • Τί είναι εκείνο που παρακινεί ένα δρομέα να δηλώσει συμμετοχή σε ένα αγώνα τρεξίματος και να ακολουθήσει ένα πολύμηνο πρόγραμμα προπόνησης; Σε συνέχεια αυτού, τί είναι αυτό που παρακινεί κάποιον να θέλει να συμμετέχει στο Σπάρταθλο ή σε ένα αγώνα Τριάθλου Ironman
  • Τί είναι εκείνο που παρακινεί ένα αθλητή μαραθωνίου να τερματίσει τον μαραθώνιο ύστερα από ώρες τρεξίματος, όταν κάθε βήμα και κάθε επαφή με το έδαφος προκαλεί πόνο;
  • Ολοι μας παρακινούμαστε από τα ίδια πράγματα;
  • Μπορούμε να «προπονηθούμε» στον τομέα της παρακίνησης και να την ενισχύσουμε καθημερινά, τόσο στην προπόνηση όσο και στους αγώνες στους οποίους συμμετέχουμε;
Εισαγωγή

Οι Αθλητές αντοχής επιζητούν πολλές ώρες προπόνησης. Τί είναι όμως αυτό που τους παρακινεί να κάνουν όλη αυτή την δύσκολη καθημερινή προσπάθεια; Κάθε αθλητής παρακινείται από κάτι διαφορετικό. Θα ήταν χρήσιμο να εξετάσουμε και να μάθουμε μερικά απλά θεωρητικά ζητήματα που αφορούν την παρακίνηση και μαζί με τον προπονητή μας να εργαστούμε ώστε να την κάνουμε πιο αποτελεσματική ως διαδικασία νοητικής προπόνησης για να επιτύχουμε υψηλότερους αθλητικούς στόχους.

Ορισμός

Παρακίνηση είναι «η γνωστική διαδικασία λήψης απόφασης μέσω της οποίας, η συμπεριφορά που κατευθύνεται μέσω κάποιων στόχων, ξεκινάει, λαμβάνει ενέργεια, λαμβάνει κατεύθυνση και διατηρείται “ (Huczynski A. & Buchanan D., 2001). Οι ίδιοι συγγραφείς αναφέρουν ότι τα κίνητρά μας είναι σημαντικό κομμάτι των συμπεριφορών μας και ότι εάν κατανοήσουμε τα κίνητρα ενός ανθρώπου, μπορούμε εν δυνάμει να επηρεάσουμε την συμπεριφορά του.
Είναι ξεκάθαρο από τον παραπάνω ορισμό ότι η παρακίνηση είναι το νοητικό/«εγκεφαλικό» καύσιμο το οποίο μας βοηθάει να επιτύχουμε τους στόχους μας.

Τι προσφέρουν τα υψηλά ποσοστά παρακίνησης;

Ο Pyke (2013) αναφέρει ότι η παρακίνηση είναι η επιθυμία, η εσωτερική «φωτιά» που μας αναγκάζει να δράσουμε και να επιμείνουμε:

  • Είναι αυτό που μας κάνει, όταν στα τελευταία 10χλμ του μαραθωνίου είμαστε σωματικά πολύ κουρασμένοι και με σφιγμένα πόδια, να συνεχίσουμε.
  • Είναι αυτό που μας κάνει κάθε μέρα, όσο κουρασμένοι και πιεσμένοι από τις υπόλοιπες υποχρεώσεις μας είμαστε, να σηκωθούμε από τον καναπέ μας και να κάνουμε προπόνηση.
Μερικά χρήσιμα και ενδιαφέροντα στοιχεία για την παρακίνηση:
  1. Οι αθλητές που έχουν υψηλά επίπεδα παρακίνησης μαθαίνουν πιο εύκολα και έχουν σημαντικά πιο υψηλό βαθμό προόδου από τους υπόλοιπους αθλητές.
  2. Οι αθλητές που έχουν υψηλά ποσοστά παρακίνησης συνεισφέρουν με θετικό τρόπο στην κουλτούρα της ομάδας και στην επίτευξη των στόχων της, καθώς και ανεξάρτητα των μελών της.
  3. Οι αθλητές με υψηλά επίπεδα παρακίνησης “χάνουν” λιγότερες προπονήσεις μηνιαίως/ ετησίως.
  4. Οι αθλητές με υψηλά επίπεδα παρακίνησης είναι νοητικά πιο δυνατοί.
  5. Οι αθλητές με υψηλά επίπεδα παρακίνησης μένουν στο άθλημα περισσότερα χρόνια.
Οι 3 συνιστώσες της παρακίνησης

Για να κατανοήσουμε την παρακίνηση λίγο καλύτερα, θα ήταν χρήσιμο να καταλάβουμε τις συνιστώσες της:

  • Διεύθυνση- Εάν ο αθλητής αναζητεί, προσεγγίζει ή αποφεύγει συγκκριμένες καταστάσεις ή συμπεριφορές.
  • Ένταση – Το ποσοστό της προσπάθειας ή ενέργειας που ο αθλητής εφαρμόζει σε δεδομένες καταστάσεις ή συμπεριφορές.
  • Επιμονή – Η χρονική σταθερότητα της παρακίνησης.
Εξωτερική και εσωτερική παρακίνηση

Οι αθλητικοί ψυχολόγοι διαχωρίζουν συνήθως την παρακίνηση σε εσωτερική και εξωτερική.

Ως εξωτερική παρακίνηση αναφερόμαστε στις «ενισχύσεις» – θετικές ή αρνητικές –  που έρχονται από το περιβάλλον μας, κυρίως από άλλους ανθρώπους, π.χ. ο προπονητή μας, η οικογένειά μας, οι φίλοι μας, οι συναθλητές μας, οι θεατές σε έναν αγώνα.

Εκτός από τους ανθρώπους, εξωτερική παρακίνηση είναι τα χρήματα που μπορούμε να κερδίσουμε σε έναν αγώνα, τα τρόπαια που θα λάβουμε στο τέλος του αγώνα, η δημοσιότητα κλπ.

Όμως η παρακίνηση μπορεί να πηγάζει και από μέσα μας και αυτή η διαδικασία ονομάζεται εσωτερική παρακίνηση. Σε αυτή την κατηγορία εμπεριέχονται τα συναισθήματα της ικανοποίησης, της αίσθησης ικανότητας, της επίτευξης κ.λπ.
Η εσωτερική παρακίνηση μπορεί να είναι η ικανοποίηση που λαμβάνουμε όταν γινόμαστε καλύτεροι αθλητές, η ικανοποίηση που λαμβάνουμε όταν μπορέσουμε να ολοκληρώσουμε μία δύσκολη προπόνηση, η ικανοποίηση όταν μπορέσουμε να ξεπεράσουμε τις φοβίες, ανασφάλειες και τις αμφιβολίες μας κ.λπ.

Χτίζοντας την Παρακίνηση με 5 απλά βήματα

Το μοντέλο της αλληλεπίδρασης (interactional model) μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις τόσο για τους προπονητές, δασκάλους , γυμναστές καθώς και το διοικητικο προσωπικό στο χώρο του αθλητισμού.

Ακολουθώντας τις παρακάτω 5 απλές κατευθυντήριες γραμμές (Australian Sports Academy), τις οποίες εάν ακολουθήσουν οι προπονητές, μπορούν να έχουν υψηλά επίπεδα παρακίνησης σε κάθε προπονητική μονάδα αλλά και κατά τη διάρκεια του κάθε μακρόκυκλου. Ετσι οι προπονητές οφείλουμε:

  1. Να λαμβάνουμε υπόψιν, τόσο τα προσωπικά χαρακτηριστικά των ανθρώπων όσο και τις ιδιαίτερες χαρακτηριστικά των περιστάσεων, όταν επιθυμούμε να παρακινήσουμε τους ανθρώπους. Προσωπικά χαρακτηριστικά προκαλούν χαμηλά ποσοστά παρακίνησης αλλά το ίδιο προκαλούν και οι συνθήκες περιβάλλοντος. Π.χ. ένας αθλητής δεν αποδίδει καλά σε μία ομάδα, όχι γιατί έχει χάσει την προσωπική αθλητική του παρακίνηση όσο γιατί το περιβάλλον της συγκεκριμένης ομάδας του καταστείλει τα επίπεδα παρακίνησης. Αλλάζει ομάδα και ο αθλητής ξαναβρίσκει όλα αυτά τα κίνητρα για να ασχοληθεί με τον αθλητισμό απόδοσης.
  2. Να καταννοήσουμε τα πολλαπλά κίνητρα των ανθρώπων για την ενασχόλησή τους με τον αθλητισμό. Υπάρχουν διάφορες τεχνικές για να μάθουμε οι προπονητές τα επιπέδα παρακίνησης των αθλητών μας με καλύτερο τη συχνή και ειλικρινή επικοινωνία μαζί τους. Τετοιου είδους επικοινωνία πρέπει να επιδιώκεται και από τους αθλητές.
  3. Να προχωρήσουμε σε αλλαγή του περιβάλλοντος ώστε να ενισχυθεί το επίπεδο παρακίνησης. Γνωρίζοντας τα επίπεδα παρακίνησης των αθλητών μας, δημιουργούμε τέτοιο περιβάλλον άσκησης που να προσαρμόζεται σε αυτά τα κίνητρα και να βελτιστοποιεί το επίπεδο ανάπτυξης και παρακίνησης.
  4. Να καταννοήσουμε ότι οι πράξεις μας επιδρούν πολύ έντονα στα επίπεδα παρακίνησης των αθλητών. Προπονητές με θετική και έντονη προπονητική ενέργεια, ακόμα και χωρίς να μιλήσουν, αυξάνουν τα επίπεδα παρακίνησης των αθλητών τους.
  5. Οφείλουμε να αλλάζουμε την συμπεριφορά μας όταν καταννοούμε ότι αυτό χρειάζεται για να αλλάξουμε τα επίπεδα παρακίνησης συγκεκριμενων αθλητών ή συγκεκριμένης ομάδας.
Τεχνικές παρακίνησης

Πέρα από τα παραπάνω, υπάρχουν πολλές τεχνικές για να μπορέσει ένας αθλητής να αυξήσει τα επίπεδα παρακίνησής του. Αναφέρουμε  ενδεικτικά μερικές (Australian Sports Academy):

Εξωτερική ανατροφοδότηση. Κατά τη διάρκεια της προπόνησης ο αθλητής λαμβάνει ανατροφοδότησή από τον προπονητή του.

Ενισχύεται η αυτοπεποίθηση των αθλητών και η αθλητικής τους αυτοεκτίμηση. Αυτό λειτουργεί στην κατεύθυνση της αύξησης του επιπέδου παρακίνησης.

Η σωστή, συστηματική καταγραφή μακροπρόθεσμων όσο και βραυπρόθεσμων στόχων. Οταν σε κάθε προπόνηση, σε κάθε άσκηση, σε κάθε σετ είναι πολύ συγκεκριμένος ο στόχος, τότε ο αθλητής έχει καλύτερα επίπεδα παρακίνησης (Kent 2016).

Η συνεχής ενίσχυση και στροφή προς τα εσωτερικά κίνητρα σε σχέση με τα εξωτερικά.

Η ύπαρξη, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, ενός κατάλληλου προπονητικού περιβάλλοντος το οποίο συνεχώς εξελίσσεται και βελτιώνεται ώστε να μπορεί να καλύπτει τις ανάγκες και τους στόχους των αθλητών.

Επίλογος

Η παρακίνηση, όπως και όλη η νοητική προετοιμασία των αθλητών, είναι μία συνεχής διαδικασία, παράλληλη με την σωματική προετοιμασία τους.
Όπως η σωματική προετοιμασία έχει συγκεκριμένο πλάνο με μετρήσιμους στόχους, έτσι και η νοητική προετοιμασία των αθλητών οφείλει να έχει συγκεκριμένο πλάνο, με συγκεκριμένες νοητικές προπονήσεις και στάδια ανάπτυξης και φυσικά συγκεκριμένους στόχους.

 

 

 

Βιβλιογραφία

  • Australian Sports Academy “Support athletes to adopt principles of sports psychology”. Learner Guide
  • Huczynski A. & Buchanan D. Organisational Behavior. An introductory text.2001. Prentice Hall. Fourth Edition
  • Kent R. Writing to Learn in Swimming. As found in Swimming technique June 2016, Volume 42 Number 2
  • Pyke F. Coaching Excellence. 2013. Human Kinetics
  • Weinberg R.S. & Gould D. Foundations of Sport and Exercise Psychology. 2015. Human Kinetcis. Sixth Edition

Μοιραστείτε αυτό το Άρθρο

Γιάννης Ψαρέλης, BSc, MSc x 2, MBA, PhDc. Πιστοποιημένος προπονητής αθλημάτων αντοχής (τρεξίματος, κολύμβησης, τριάθλου). Κινητό: 6937170260 & Email: info@triathlonworld.gr

6 Σχόλια

  1. Εξαιρετικό…

  2. Το έχω ξανά πει, ότι προσωπικά δεν μου “κάθετε” καλά (αν και είναι απαραίτητη και χρήσιμο εργαλείο) αυτή η μαθηματικοποίηση της κάθε αθλητικής δραστηριότητας.
    Εννοώ ότι αυτές οι ατελείωτες αναλύσεις και συζητήσεις που γίνονται για ρυθμούς, για κατώφλια(αθλητικά και όχι αυτά των σπιτιών μας), για VO2max, για length strike, Ground Contact Time, vertical oscillation κτλ κτλ είναι μεν απαραίτητες(δεν το συζητώ) αλλά κάνουν την αθλητική δραστηριότητα να φαίνεται απλά σαν μια εκτέλεση εντολών προγραμματισμού σε Η/Υ, κάνοντας τον ανθρώπινο παράγοντα να φαίνεται ξεκομμένος από την όλη διαδικασία.
    Και όταν λέω ανθρώπινος παράγοντας, εννοώ τον άνθρωπο σαν προσωπικότητα, σαν χαρακτήρα, σαν οντότητα με συγκεκριμένα ψυχοσωματικά χαρακτηριστικά , με συγκεκριμένα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα στην ψυχοσύνθεσή του.

    Χωρίς την μαθηματικοποίηση της αθλητικής δραστηριότητας, σαφώς και δεν μπορεί να υπάρξει πρόοδος επιδόσεων, ελαχιστοποίηση τραυματισμών, επίτευξη στόχων, αλλά όλα αυτά σαν κεντρικό σημείο πρέπει να έχουν τον αθλητή ως άνθρωπο και όχι ως ανδροειδές.

    Ευχαριστούμε @giannispsarelis Γιάννη για το άρθρο, και χωρίς να έχω ιδιαίτερη εμπειρία , έχω την εντύπωση ότι ο ρόλος του προπονητή, είναι κάτι σαν το ρόλο του δασκάλου και του εξομολόγου-πνευματικού (για να το πάω λίγο παραπέρα), αφού πρέπει να μπει διακριτικά μέσα στην καθημερινότητα του αθλητή του και να είναι γνώστης της ψυχοσύνθεσης του.

  3. @roberto4carlos Σε ευχαριστώ πολύ για το σχόλιο. Αυτό που περιγράφεις είναι η διαφορά μεταξύ της αντίληψης για την προπονητική στις αγγλοσαξωνικές χώρες και την Ελλάδα. Στην Ελλάδα δίνουμε έμφαση στο τεχνικό κομμάτι ενώ στις προηγμένες αθλητικά χώρες (Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, Καναδάς, ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο) έχουν αντιληφθεί ότι η προπονητική διάσταση που εμπεριέχει την παιδαγωγική διάσταση, την επικοινωνιακή, την διοικητική, την τεχνική, την ψυχολογική, την κοινωνιολογική. Αυτή την άποψη για τον ρόλο του προπονητή έχει πλέον ενστερνιστεί και η διεθνής επιστημονική βιβλιογραφία που ασχολείται με την βιβλιογραφία. Ενας προπονητής στην αρχή της καριέρας τους ασχολείται σε ένα μεγάλο ποσοστό στην βελτίωση των τεχνικό του γνώσεων. (π,χ, 90% του χρόνου του αφιερώνεται σε αυτό). Καθώς γίνεται πιο έμπειρος αυτό το ποσοστό μειώνεται και αυξάνεται η προσπάθεια βελτίωσης των γενικών προπονητικών δεξιοτήτων του. Ενας καλός προπονητής είναι καλός σε ότι άθλημα και εάν χρειαστεί να προπονήσει θα είναι καλός κάνει coaching ανθρώπων και όχι coaching δεξιοτήτων. @echetlos να γράψουμε άρθρο για τον σύγχρονο ρόλο του προπονητή όπως αυτός περιγράφεται από την επιστημονική βιβλιογραφία;

  4. @roberto4carlos Σε ευχαριστώ πολύ για το σχόλιο. Αυτό που περιγράφεις είναι η διαφορά μεταξύ της αντίληψης για την προπονητική στις αγγλοσαξωνικές χώρες και την Ελλάδα.

    Στην Ελλάδα δίνουμε έμφαση στο τεχνικό κομμάτι ενώ στις προηγμένες αθλητικά χώρες (Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, Καναδάς, ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο) έχουν αντιληφθεί ότι η προπονητική είναι ένα πολυδιάστατο επάγγελμα/ λειτούργημα/ ενασχόληση που εμπεριέχει μεταξύ άλλων την παιδαγωγική διάσταση, την επικοινωνιακή, την διοικητική, την τεχνική, την ψυχολογική, την κοινωνιολογική…..διάσταση.

    Αυτή την άποψη για τον ρόλο του προπονητή έχει πλέον ενστερνιστεί και η διεθνής επιστημονική βιβλιογραφία που ασχολείται με την προπονητική (coaching).

    Ενας μη έμπειρος προπονητής στην αρχή της καριέρας τους ασχολείται σε ένα μεγάλο ποσοστό στην βελτίωση των τεχνικό του γνώσεων. (π,χ, 90% του χρόνου του αφιερώνεται σε αυτό).

    Καθώς γίνεται πιο έμπειρος αυτό το ποσοστό μειώνεται και αυξάνεται η προσπάθεια βελτίωσης των γενικών προπονητικών δεξιοτήτων του.

    Το πρόβλημα που υπάρχει στην Ελλάδα είναι ότι δεν υπάρχουν δομές για την εξέλιξη των προπονητών μέσα στο κοινωνικό περιβάλλον που δραστηριοποιούνται. Δυστυχώς ακόμα πιστεύουμε ότι με ένα σεμινάριο κάθε 2-3 χρόνια ή ένα μεταπτυχιακό μπορεί κάποιος να γίνει δραματικά καλύτερος. Αυτό είναι ουτοπικό καθώς μόνο με την δομημένη και υπό επίβλεψη της προπονητικής καθημερινότητας μπορεί κάποιος προπονητής να έχει σημαντικά εξαιρετική βελτίωση.

    Ενας καλός προπονητής είναι καλός σε ότι άθλημα και εάν χρειαστεί να προπονήσει θα είναι καλός κάνει coaching ανθρώπων και όχι coaching δεξιοτήτων.

    @echetlos να γράψουμε άρθρο για τον σύγχρονο ρόλο του προπονητή όπως αυτός περιγράφεται από την επιστημονική βιβλιογραφία;

  5. @giannispsarelis Βεβαίως, Γιάννη. Είναι πολυεπίπεδο ζήτημα και σίγουρα έχει ενδιαφέρον.

  6. Ανατρέχοντας στην δρομικές μου αναμνήσεις θα έλεγα ότι πολλές φορές τα κίνητρά μου για να βγω να τρέξω ήταν από “ταπεινά” μέχρι πιο “αξιοπρεπή” .

    Θυμάμαι ότι πήγαινα για τρέξιμο με σκοπό να χάσω καμιά θερμίδα που θα συμπλήρωνα με τα σουβλάκια της ημέρας εκείνης, θυμάμαι να τρέχω για να κάψω τις θερμίδες που πήρα από το “βαρβάτο” χθεσινό δείπνο, θυμάμαι να τρέχω γιατί δεν με “χώραγε” το σπίτι , θυμάμαι να τρέχω για να “δείξω” τάχα μου , τάχα μου πόσο fit είμαι, θυμάμαι να τρέχω γιατί ντε και καλά έπρεπε να συμπληρώσω χιλιόμετρα στον εβδομαδιαίο μου προγραμματισμό, θυμάμαι πολλά τέτοια!

    Όπως και να ξεκίναγα όμως, με όποιο σκεπτικό και αν παρακινιόμουν να φορέσω τα αθλητικά μου και να τρέξω, πάντα κατέληγα στην επιστροφή να νιώθω όμορφα και πλήρης. Να νιώθω πως κάτι έκανα και κάτι προσέφερα στον εαυτό μου τόσο ψυχικά όσο και σωματικά.

    Πλέον αυτό θεωρώ παρακίνηση για μένα. Το ότι γυρνώ από την προπόνησή μου, σε καλύτερη κατάσταση από ότι πριν βγω έξω.

    Ένα ερώτημα όμως που με βασανίζει πολλές φορές(όπως και πολλούς νομίζω) είναι το ποια εικόνα έχουν τα άλλα μέλη της οικογένειας μας για εμάς σε σχέση με τις αθλητικές μας δραστηριότητες, καθώς μας βλέπουν να “σπαταλάμε” αρκετό χρόνο και ενέργεια. Καθώς μας βλέπουν να γινόμαστε πιο εγωκεντρικοί (παρατηρώντας πως όλο και περισσότερο ασχολούμαστε με προπονήσεις, με προσπάθεια ενημέρωσης επί των δραστηριοτήτων μας, με συζητήσεις και φόρουμ, κατάρτιση προγραμμάτων και αναζήτηση διατροφικών συμβουλών,με συμμετοχές και προετοιμασίες για αγώνες κτλ κτλ.)

    Μεγάλη κουβέντα, που δεν έχει σχέση με το συγκεκριμένο άρθρο, αλλά έχει σχέση με τον αθλητή – άνθρωπο που είναι το κέντρο αναφοράς της όλης συζήτησης.

    Αυτή τη κουβέντα, αξίζει νομίζω να την κάνουμε κάποια στιγμή μέσα από κάποιο άρθρο που θα δώσει τροφή για σκέψη. Σίγουρα όμως, θα πρέπει να την κάνει και ο καθένας μέσα του, με τον εαυτό του.

    Επί της ευκαιρίας εύχομαι σε όλους καλή Σαρακοστή και καλή συνέχεια στον όποιο αγώνα του κάθε ένα από εμάς.

Αφήστε μια απάντηση